Fjalori Zoologjik - C - D

Fjalori Zoologjik
C - D

CAKORRE

Kocë e vogël.

CECE

Miza cece, mizë e vendeve të Afrikës, që me pickimin e saj shkakton sëmundjen e gjumit te njerëzit ose helmimin e kafshëve.

CEFALOPODË

Klasa më e lartë e butakëve të detit, të cilët kanë rreth kokës zgjatime me ventuza, që i përdorin si këmbë për të lëvizur ose për të kapur ushqimin.

CETACE

Rend i gjitarëve të detit (si balena, delfini etj.) që e kanë trupin si peshk i madh dhe që marrin frymë me mushkëri.

CËPËZ

Zog me trupin sa të mullenjës, me ngjyrë të murrme në të hirtë, që rri në vende moçalore e në plehërishta.

CËRRE

Cirlë

CIGAREPËRDREDHËS

Cigartor

CIGARTOR

Kandërr e vogël me krahë të gjelbër ose të kaltër e me shkëlqim metalik, që del në pranverë, bren sythat e hardhisë e të pemëve të tjera dhe mbështillet si cigare me gjethen e tyre.

CIKË

Zog pak më i madh se trumcaku, që rron nëpër ara dhe që i ka pendët e krahëve të përhime në të verdhë e me pika të murrme, ndërsa ato të barkut të bardheme në të verdhë.

CIKLOP

Lloj gaforreje grabitqare, me trup të vogël e të zgjatur dhe me një sy përpara, që rron në ujëra të ndenjura ose në shtresat e sipërme të ujërave të detit.

CIKOFUA

Beng.

CIMBUR

Këpushë.

CINGUSH

Zog i vogël, me kokë të madhe, me pendë në ngjyra të ndryshme, që rron zakonisht në pyje.

CINKË

Trishtil.

CINXËR

Gjinkallë.

CIQE

Zog pak më i vogël se cirla, me bisht të gjatë, me pendë të murrme nga sipër e të kuqërremta nga poshtë, që rri nëpër ferra.

CIRIKOKË

Stërqokë.

CIRIPUPE

Zog me pendë të murrme më të bardhë, më i vogël se laraska, që ecën duke kërcyer; çililingë.

CIRLË

Zog si mullenja, me pendë të murrme e me pika të errëta ose të çelëta. Cirlë fushe mullibardhë.

CIRLUA

Shturë, gargull.

CIRONKË

Peshk i familjes së krapit, me trup të vogël e të mbuluar me luspa të ndritshme, që rron në ujëra të ëmbla; gjuhcë.

CIRUA

Cironkë

CJAP

Mashkulli i dhisë.

CJAP I EGËR

Kafshë përtypëse e ngjashme me cjapin, me brirë të gjatë që rron në male të larta e të thepisura.

CUMËR

Lloj qefulli me trup boshtor e të zhdërvjellët, qefulli i verës, gushtak.

CUMRAK

Cumër i vogël

CYLEK

Kllinzë.

ÇAFËR

Peshk pendëkuq i ujërave të ëmbla, i gjatë një pëllëmbë, me bark të gjerë e me shumë hala.

ÇAFKË

Shpend uji, që ka qafë të gjatë e këmbë të gjata, sqep të hollë dhe një tufë puplash të zeza në krye; gatë.

Çafka e bardhë.

Çafka e kuqe.

Çafka e përhime.

Çafkë deti.

ÇAFKËBARDHË

Shpend uji me sqep e me qafë pak me të shkurtër se të çafkës dhe me pendë të bardha.

ÇAFKËLORE

1. Zog këngëtar më i madh se harabeli, me ngjyrë të murrme, me një xhufkë pendësh në majë të kokës, që jeton arave; laureshë. Kënga e çafkëloreve. Ngrihen çafkëloret.

2. Pulë me një xhufkë pendësh të gjata në maje të kokës, pulë me çafkë.

ÇAFKËTHIME

Çafkë me pendë të përhime.

ÇAFKORE

Çafkëlore

ÇAJME

1. Çafkë, gatë. Çajme e kuqe. Tufë çajmesh.

2. Shpend grabitqar e këngëtar, i ngjashëm me harabelin, që ushqehet me kandrra. Çajme rrushi çajme që ushqehet me kokrra larushku.

ÇAKALL

Kafshë gjitarë grabitqare më e vogël se ujku, me qime të kuqërreme, që ushqehet zakonisht me ngordhësira dhe që nxjerr një angullimë të fortë.

ÇAUSH

Zog çaush

ÇEKIÇ THNEGLASH

Qukapiku.

ÇERDHUKËL

Zog pak me i madh se harabeli, me pupla të murrme pika-pika, që rron nëpër ara dhe që fluturon shumë lart duke kënduar e zbret pastaj pingul me krahë të mbyllur; laureshë e madhe. Tufë çerdhuklash. Kënga e çerdhuklës. Fluturimet e çerdhuklës.

ÇERR

1. Cinxami, ferrak. Tufë çerrash.

2. Zog i vogël pule, zakonisht i nxjerrë nga një shpend tjetër shtëpiak.

ÇIKË

1. Xixëllonjë.

2. Zog i vogël shtegtar që i ka puplat ngjyrë ulliri në pjesën e sipërme të trupit, të bardha në të verdhë në pjesën e poshtme.

ÇIKË E VOGËL

Zog i vogël me kaçule të verdhë në majë të kokës, me pupla ngjyrë ulliri në pjesën e sipërme të trupit dhe me dy rripa të bardhë e të hollë në krahë.

ÇIKËRR

Karkalec.

ÇIKËVERË

Xixëllonjë.

ÇILILINGË

Cipure

ÇIMËRR

Çimkë, tartabiqe.

ÇIMKË

1. Kandërr e vogël me trup të rrumbullakët të shtypur, me ngjyrë të kuqe të errët e me një erë të keqe, që jeton si parazit nëpër plasat e dhomave e të orendive shtëpiake dhe që u thith njerëzve gjakun kur flenë; tartabiqe. Bar çimkash. Erë çimke. Mbyt (zhduk) çimkat.

2. Emërtimi i përgjithshëm për disa lloje kandrrash të vogla parazite, që thithin lëngun e frutave ose që ushqehen me kokrrat e drithërave. Çimka e panxharit. Çimka e pambukut. Çimka e drithërave. Çimkat e pemëve. Çimkë uji.

ÇINËRR

Zog i vogël këngëtar sa një cinxami, me kokë të zezë e me sqep të mprehtë, me pendët e trupit të hirta në pjesën e sipërme e të verdha në anët e në gjoks, i cili e bën folenë zakonisht në zgavrat e drurëve. Kënga e çinrrave. Fole çinrrash.

ÇOBAN

Çafkëlore.

ÇOBANKË

Bishtatundës.

ÇOÇËR

Cinxami.

ÇOTË

1. Grifshë.

2. Femra e gjonit.

ÇUÇ

I  vogli i disa shpendëve, i cili sapo ka dalë nga veza; zog i porsadale. Çuçat e klloçkës. Fole me çuça zogjsh.

ÇUÇ GOMARI

Lloj zogu me sqep të trashë.

DAC DETI

Lloj peshkaqeni me kokë të gjerë, me trup në ngjyrë të çelur e me pika të murrme.

DAC I EGËR

Rrëqebull.

DALLËNDYSHE DETI

Lloj peshku, që rron zakonisht në fund të detit.

DASH DETI

Pelikan.

DEJKË

Zog shtegtar i ngjashëm me dallëndyshen, me pupla të murrme, që fluturon shumë shpejt dhe që e bën folenë zakonisht në ndërtesat e larta. Fole dejkash. I shpejtë si

dejka.

DELMERE

Bishtatundës.

DERVISH

Çafkëlore.

DERR DETI

Gjitar mishngrënës që jeton në det, më i vogël se delfini, me një feçkë të gjerë e të rrumbullakët dhe me fletë trekëndëshe.

DERRKUC

I vogli i dosës, gic.

DERRKUC INDIE

Kafshë e vogël brejtëse me lëkurë të lëmuar e me veshë të rrumbullakët, që e ka prejardhjen nga Amerika e Jugut.

DET

Breshkë deti

Dac deti.

Dallëndyshe deti.

Derr deti.

Elefant deti.

Elektrik deti.

Guaskë (gocë) deti.

Iriq deti.

Kali i detit.

Kandil deti.

Karkalec deti.

Lopë deti.

Luani i detit.

Plesht deti.

Qen deti.

Trëndafil deti.

Yll deti.

DEVE

Kafshë përtypëse trupmadhe me këmbë të gjata, me qafë të gjatë e të përkulur, me kokë të vogël dhe me një gungë ose me dy gunga në kurriz, që përdoret në shkretëtira e në stepa të thata si kafshë ngarkesë.

DIMËRAK

Borës.

DJERRADITËZ

Mashkulli i bletës, brumbull.

DOSË

Dosëz

DOSËBALË

Baldosë.

DOSËZ

Kandërr e ngjashme me bulkthin, me trup të gjatë deri pesë centimetra e të mbuluar me push të imët, me brirthë të trashë dhe me thonj të fuqishëm, e cila rri zakonisht brenda në tokë e dëmton rrënjët e bimëve bujqësore; arrç, bushtërz, këlysh dheu.

DRANGË

Peshk i ujërave të ëmbla, me trup të gjatë e me hala, që peshon deri një gjysmë kilogrami, lloskë.

DRE

Kafshë gjitare përtypëse e dythundrake, me brirë të gjatë ose të degëzuar (te mashkulli), që rron në tufa nëpër pyje malore.

DREDHËS

Dre mashkull me brirë të degëzuar.

DREJTFLATRORË

Rend i kandrrave që i kanë krahët e përparmë të kryqëzuar njërin mbi tjetrin dhe të prapmit të palosur gjatazi; kandrrat që bëjnë pjesë në këtë rend (si bulkthi, karkaleci, dosëza etj.).

DRENUSHË

Femra e drerit, sutë.

DRENJË

Shkurtë.

DRITHË

Miza e drithërave.

Sharruesi i drithërave.

Shushunja e drithërave.

Tenja e drithërave.

DRITHËNGRËNËS

Që i ha ose i dëmton drithërat (për kandrra). Kandërr drithëngrënëse.

DRIZAK

Zog me trup sa të mullenjës, në ngjyrë kafe të çelët, që e bën folenë nëpër driza.

DRUNGRËNËS

Që ha drurin e pemëve dhe e bën vrima-vrima, që bren drurët (për disa kandrra e vemje).

DUDI

Kumri.

DUHAN

Brumbulli (buburreci) i duhanit.

DYFLATRORË

Rend kandrrash me dy krahë, që kanë në kokë një thumb për të pickuar e për të thithur.

DYTHUNDRAK

Kafshët përtypëse, si lopa, derri, dreri etj., që e kanë thundrën të çarë me dysh.

DYZETKËMBËSH

Shumëkëmbësh.

Fjalori Zoologjik

Fjalori Zoologjik - DH - F

Fjalori Zoologjik
DH - F

DHE

1. Këlysh dheu.

2. Kërp dheu.

3. Mizë dheu, milingonë.

DHEN

Delet, deshtë dhe shqerrat.

DHËMBËSUTË

Guaskë e vogël deti e bardhë, e fortë, e shkëlqyer dhe e ngjashme me një dhëmb sute.

DHI E EGËR

Kafshë gjitare përtypëse e ngjashme me dhinë, me brirë shumë të gjatë e shumë e zhdërvjellët, e cila jeton zakonisht në male të larta e të thepisura.

DHJETËKËMBËSH

1. Që ka dhjetë këmbë, me dhjetë këmbë. Kafshë dhjetëkëmbëshe.

2. Kafshë jokërbishtore që jeton kryesisht në ujëra e rralle në vende me shumë lagështi, me trup të ndarë në unaza, të cilat kanë çdo njëra dy këmbë të nyjëtuara. Dhjetëkëmbësh deti (lumi, liqeni). Gaforrja është dhjetëkëmbësh.

3. Klasë që përfshin një varg kafshësh të tilla.

EGËR

Dac i egër

Dhi e egër

Gjel i egër

Mace e egër

ELEFANT

 Kafshë gjitare e viseve të ngrohta të Afrikës e të Azisë, me trup shumë të madh e të rëndë, me veshë të gjerë, me feçkë të gjatë dhe me dhëmbë të mëdhenj e të kthyer. Elefant i zi (i murrmë). Elefanti i Afrikës (i Azisë). Dhëmbë elefanti. Tufë elefantësh. Gjuetia e elefantëve.

 ELEFANT DETI

Lloj foke me feçkë si të elefantit.

ELEKTRIK

Elektrik deti, peshk elektrik.

ENDËZ

1. Vezët që lëshon miza në mish, në peshk etj.

2. Lloj fluture e vogël, si mushkonja, që zakonisht fluturon në tufë bashkë me të tjera e që ushqehet kryesisht me nektarin e luleve.

ERAK

Zog i egër grabitqar, i ngjashëm me bufin, po me trup me të vogël, që jeton gjithnjë në vetmi e që mund të qëndrojë në ajër pa lëvizur krahët.

ESH

Iriq.

FAJKORE

Femra e fajkoit.

FAJKUA

Shpend grabitqar me krahë të mëdhenj, me sqep të shkurtër e të kthyer, me kthetra të forta dhe me bisht të bardhë; skifter.

FAQEKUQ

Kryeartëz.

FARË

Veza e disa kandrrave ose e disa kafshëve, nga e cila zhvillohet larva.

FARËNGRËNËS

Buburrec i vogël, në ngjyrë të zezë, që ha farat e bimëve. Farëngrënësi i tërfilit.

FARJE

Matka e bletës, parëz.

FASULE

Miza e fasules.

FAZAN

Shpend i egër, me trup sa të gjelit, me bisht të gjatë, me pupla të bukura shumëngjyrëshe, që gjuhet për mishin e tij të shijshëm; mishi i këtij shpendi i gatuar si gjellë. Fazan mashkull (femër). Fazan i pjekur. Pendë (vezë) fazani.

FEÇKOR

Kandërr me kokë të zgjatur si feçkë, që bren sythet e bimëve a të pemëve ose shpon frytet e tyre e i bën vrima-vrima. Feçkori i mollës. Feçkori i lajthisë. Feçkori i luleshtrydhes.

FERRACAK

Peshk i vogël me hala, që ka gjemba në shpinë e në bark në vend të fletëve notuese; një lloj krapi i vogël.

FERRAK

Cinxami.

FERRË

Zog ferre (miu, shtrige)

FERRËGJATË

Gjitar nga rendi i brejtësve, që e ka shpinën të mbuluar me gjemba të fortë e me të gjatë se të iriqit.

FERRËS

Cinxami.

FIERKUQE

Gjarpër i madh helmues, me lëkurë të kuqe, që jeton nëpër fierishta.

FIKËS

Beng.

FIL

Elefant.

FILOKSERË

Kandërr e vogël parazite, e ngjashme me morrin e bimëve, e cila dëmton rëndë sidomos hardhitë. Filoksera e hardhisë. Filoksera e gjetheve (e rrënjëve).

FIQFIQ

Zog i vogël që nxjerr një cicërimë të hollë.

FISHNJAR

Kafshë mishngrënëse e ngjashme me shqarthin, me qime të murrme e me një njollë të bardhë në kraharor, me bisht shumë të gjatë e me këmbë të shkurtra, që gjuhet për lëkurën e saj të çmuar.

FLUTUR

1. Emërtim i përgjithshëm për disa lloje kandrrash fluturuese, me katër krahë të mbuluar me luspa të imëta si pluhur, me ngjyra të ndryshme, me feçkë e brirthë për të thithur dhe për të ndier, disa prej të cilave dëmtojnë bimët. Flutur shumëngjyrëshe. Flutur bishtartë. Flutur mashkull (femër). Flutura e bardhë e pemëve. Flutura e verdhë e jonxhës. Flutur nate. Flutura e mëndafshit. Flutura e lakrës. Flutura e duhanit. Flutura e misrit. Flutura e orizit. Flutura e hambarëve. Flutura e gjembave. Krahët e fluturës. Brirthët e fluturës. Vezë fluturash.

2. Krimb i shtypur si gjethe e vogël që rron në gypat e mëlçisë së zezë zakonisht te dhentë dhe shkakton sëmundjen e këlbazës. Flutura e këlbazës.

FLUTURAK

Peshk fluturak (fluturues)

FOKË

Gjitar i deteve polare, me trup të madh e me qafë të shkurtër, me këmbë si lopatë, me lëkurë të mbuluar me qime të shkurtra, që ushqehet me peshq dhe që gjuhet zakonisht për t’i marrë dhjamin e lëkurës. Mish (dhjamë, lëkurë) fokë. Gjuetia e fokave.

FREGATË

Shpend i fuqishëm që jeton në ishujt e oqeaneve e në detet tropikale, me krahë të mprehtë, me bisht të gjatë e të bigëzuar dhe me sqep të madh e të kthyer në majë; shqiponjë deti. Fluturojnë fregatat në stuhi.

FRUTË

Shpuesi i frutave

FUGË

Femra e bengut.

FULTERËZ

I vogli i bretkosës në fazën e parë të zhvillimit të tij, që ka një kokë të imët e të zezë dhe një bisht të gjatë. Lëvrinin fulterëzat.

FURUVEJKË

Kukuvajkë.

FURRËBUBËZ

Nusja e lalës, bukla.

FURRTARE

Lloj kandrre si brumbull, zakonisht e zezë ose e kuqë-rreme, që rron nëpër shtëpi e në vende ku mbahen ushqime dhe del natën për të ngrënë mbeturinat e ushqimeve; zhuzhull. Furrtarja e zezë. Furrtarja e kuqe (kuqaloshe). Kanë dalë furrtare. Zhduk furrtaret. 

Fjalori Zoologjik