Fjalor Fizik - Ç - D

Fjalor Fizik - Ç - D

ÇLIROHEM
Del jashtë nga përbërja e një
trupi a e një organizmi gjatë një procesi. Çlirohet
hidrogjen (oksigjen). Çlirohet nxehtësia.

DENDËSI
Masa që gjendet në njësinë e vëllimit të një trupi
a të një lënde; raporti midis masës së një trupi të
shprehur në gramë dhe vëllimit të tij të shprehur në
centimetra kub. Dendësi absolute (relative). Dendësi
mesatare. Dendësia e një lënde. Dendësia e gazit.

DENSITET
Dendësi. Densitet i lartë. Densiteti i lëndës (i gazit).
Densiteti i rrymës elektrike.

DINË
Njësi bazë për matjen e forcës në mekanikë, e
barabartë me forcën që duhet për t'i dhënë një mase
prej një grami nxitimin një centimetër në sekondë në
katrorë. Forcë e barabartë me një dinë.

DIOPTRI
Njësi e matjes së fuqisë thyerëse të thjerrëzave.

DIVERGJENCË
Veçimi a largimi i diçkaje nga drejtimi kryesor,
nga prejardhja e përbashkët etj.; thellimi i dallimeve
ndërmjet dy a më shumë dukurive; prirje e ndryshme a
e kundërt. Divergjenca e rrezeve.

DRIDHJEMATËS
Aparat që mat dridhjet a lëkundjet mekanike të
makinave, të ndërtesave, të urave etj.

DRITË
Energji në trajtë valësh elektromagnetike me gjatësi të caktuara,
që kapen me anë të të parit.

DRITËSI
Raporti i dendësisë së dritës së një ylli me dendësinë e
dritës së Diellit.

Fjalor Fizik

Fjalor Fizik - E

Fjalor Fizik - E

EKUATORI MAGNETIK
vijë jo e rregullt që formohet rreth Tokës nga një varg pikash ku
pjerrësia e fushës magnetike është baras me zero.

ELEKTRICITET
Ngarkesat elektrike dhe fushat elektromagnetike të
lidhura me to; tërësia e dukurive që shkaktohen nga
prania e ngarkesave elektrike dhe nga bashkëveprimet
e tyre; degë e fizikës që studion këto dukuri. Elektricitet
pozitiv (negativ). Përcjellës i mirë (i keq) i elektricitetit.

ELEKTRIK
Që ka të bëjë me elektricitetin, që i përket
elektricitetit, i elektricitetit; që përmban elektricitet.

ELEKTRIZOJ
I jap diçkaje ngarkesë elektrike, bëj që të ketë
elektricitet pozitiv ose negativ. Elektrizon atmosferën
(një trup). Elektrizon pozitivisht (negativisht).

ELEKTRODË
Pjesa e një përcjellësi nga hyn ose del rryma
elektrike me ngarkesë pozitive a negative në një pile;
secili nga dy përcjellësit prej grafiti a prej metali, që
zhyten në banjën e elektrolizës. Elektrodë pozitive
anodë. Elektrodë negative katodë.

ELEKTROLIZË
Zbërthimi i disa lëndëve a trupave në pjesët e tyre
përbërëse me anë të rrymës elektrike. Elektrolizë e
thatë. Elektroliza e ujit (e bakrit).

ELEKTROMAGNETIK
Që lidhet me dukuritë magnetike, të cilat shkaktohen
nga rryma elektrike. Fushë elektromagnetike. Valë
elektromagnetike. Lëkundje elektromagnetike.

ELEKTRON
Çdonjëra prej grimcave shumë të vogla elementare me
ngarkesë elektrike negative, që sillen rreth bërthamës
së atomit (të përbërë nga protonet e neutronet), e cila
ka ngarkesë pozitive. Elektron i lirë. Lëvizja e
elektroneve.

ELEMENT
Mekanizëm i posaçëm që prodhon rrymë të dobët
elektrike duke shfrytëzuar energjinë kimike.

EMISION
Tërësi valësh, drite, sinjalesh etj. që nxirren
jashtë a që çlirohen nga një trup dhe përhapen. Emision
drite (energjie). Emision elektronesh.

ENERGJI
Aftësia që ka një trup a një lëndë për të bërë një
punë të caktuar ose për të qenë burim i një force që vë
në lëvizje a në veprim diçka; vetë kjo forcë e aftësi e
përdorur për qëllime të ndryshme praktike. Energji
elektrike. Energji mekanike (kinetike, termike, kimike).
Energji bërthamore. Energji diellore (ujore). Energji e
çliruar. Burim energjie. Ligji i ruajtjes dhe i shndërrimit
të energjisë.

ERG
Njësi e punës që kryen forca prej një dine kur
zhvendoset në drejtimin e vet në një rrugë prej një
centimetri.

ETER
Lëndë që sipas parafytyrimeve të kohës së lashtë
ishte e pakapshme e lëvizte lirisht. dhe zinte gjithë
hapësirën mbi atmosferë një lëndë e tillë, pa peshë që
mendohej se mbushte hapësirat ndërmjet grimcave dhe
ishte përçues i dritës dhe elektricitetit.

Fjalor Fizik

Fjalor Fizik F - G - GJ

Fjalor Fizik F - G - GJ

FËRKIM

Forca që pengon lëvizjen e një trupi në një 

sipërfaqe. Fërkim i brendshëm. Fërkim rrëshqitës. 

Fërkim i thatë. Fërkimi i rrokullisjes.

FORCË

Energjia që harxhohet ose që çlirohet në një njësi 

kohe për të bërë një punë; fuqia që ushtrohet mbi një 

trup dhe që ndryshon gjendjen e tij të qetësisë ose të 

lëvizjes; madhësi fizike që karakterizon bashkëveprimin 

(tërheqjen, shtytjen etj.) ndërmjet grimcave, trupave e 

fushave. Forcë elektrike (mekanike). Forca tërheqëse 

(shtytëse). Forcë magnetike. Forcë ngritëse. Forca 

molekulare (bërthamore). Forca e rëndesës. Forca e 

fërkimit. Forca e plogëtisë. Forca e ujit. Forca e 

motorit. Madhësia e forcës.

FOTON

Grimcë elementare e dritës.

FUQI

Energjia që çlirohet a që harxhohet në një njësi 

kohe për të bërë një punë ose për të vënë në lëvizje 

diçka; energjia që ushtrohet mbi një trup, e cila bëhet 

shkak për të prishur gjendjen e tij të qetësisë ose të 

lëvizjes. Fuqia elektrike. Fuqi kalorifike. Fuqia e 

makinës (e motorit). Fuqia e rrymës. Fuqia e ujit.

FUSHË

Një nga trajtat kryesore të qenies së 

materies në hapësirë ose në një pjesë të saj, që nuk ka 

masë prehjeje dhe që shfaqet në tipe të ndryshme. 

Fusha elektromagnetike. Fusha bërthamore. Fusha e 

gravitacionit. Fusha e bashkëveprimeve të dobëta. 

Lënda dhe fusha.

GALVANOMETËR

Aparat që shërben për të matur fuqinë e rrymave të 

dobëta elektrike. Galvanometër shkollor. Galvanometër 

me pasqyrë. 

GAMA

Emri i shkronjës së tretë të alfabetit grek (përdoret në 

matematikë, në fizikë e në astronomi për të shënuar 

pikën e tretë, këndin e tretë etj.). rreze që dalin si valë 

elektromagnetike më të shkurtra se ato të rrezeve iks 

gjatë shndërrimit radioaktiv të bërthamave të atomit dhe 

që kanë aftësi shumë të madhe depërtuese. Rrezatimi gama.

GRAVITET

Rëndesë

GJENDJE

Mënyrë të qeni e një lënde ose e një trupi, që 

përcaktohet nga shkalla më e madhe ose më e vogël e 

lidhjes dhe e lëvizjes së molekulave. Gjendja fizike e 

materies (e lëndës). Në gjendje të ngurtë (të lëngët, të 

gaztë). Kalon nga një gjendje në tjetrën. Gjendja 

kritike e lëndës.

GJURMUES

Që përdoret për të ndjekur rrugën e lëvizjes së 

lëndëve e të elementeve në një organizëm, në një 

proces etj. Atome gjurmuese.

GJYSMËPËRCJELLËS

Gjysmëpërçues

GJYSMËPËRÇUES

Lëndë me përçueshmëri elektrike të dobët ndërmjet 

përcjellësve dhe izoluesve; përçues prej kësaj lënde që 

përdoret në aparate të ndryshme. 

Aparat me gjysmëpërçues. Radio me gjysmëpërçues. 

Përdorimi i gjysmëpërçuesve.

Fjalor Fizik